Έχεις προσπαθήσει ξανά και ξανά μια διαδρομή, αλλά δεν καταφέρνεις να την ολοκληρώσεις. Κάποια στιγμή, η σκέψη αλλάζει: από το «δεν βρήκα τη σωστή κίνηση» περνάς στο «δεν είμαι αρκετά καλός».
Κάπου εκεί, η αποτυχία παύει να αφορά μόνο την προσπάθειά μας και αρχίζει να επηρεάζει την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας.
Από το λάθος στην αυτοαμφισβήτηση
Στην αναρρίχηση, η αποτυχία είναι μέρος της διαδικασίας μάθησης. Ωστόσο, δεν ερμηνεύουμε όλοι μια αποτυχημένη προσπάθεια με τον ίδιο τρόπο.
Η ψυχολογία της παρακίνησης διακρίνει, μεταξύ άλλων, όσους αντιμετωπίζουν τις ικανότητες ως κάτι που μπορεί να αναπτυχθεί και όσους τις θεωρούν σχετικά σταθερές (Dweck & Leggett, 1988).
Έτσι, το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να οδηγήσει σε δύο διαφορετικές σκέψεις:
-
«Δεν τα κατάφερα ακόμη. Τι μπορώ να αλλάξω;»
-
«Δεν είμαι φτιαγμένος για αυτό.»
Η δεύτερη σκέψη μετατρέπει ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα σε γενικό συμπέρασμα για την αξία και τις δυνατότητές μας.
Τι συμβαίνει μετά την αποτυχία;
Όταν αποδίδουμε την αποτυχία σε κάτι που θεωρούμε μόνιμο και έξω από τον έλεγχό μας, μπορεί να μειωθεί η πίστη μας ότι θα τα καταφέρουμε την επόμενη φορά. Έρευνα στον αθλητισμό έχει συνδέσει αυτές τις ερμηνείες με χαμηλότερη αυτοαποτελεσματικότητα και χειρότερη επόμενη επίδοση (Coffee & Rees, 2009).
Αυτό μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο: αμφιβάλλουμε για τις ικανότητές μας, δοκιμάζουμε λιγότερο ή φοβόμαστε το λάθος και τελικά χάνουμε ευκαιρίες για μάθηση.
Δεν είναι η αποτυχία από μόνη της που καθορίζει την εξέλιξή μας, αλλά και το νόημα που της δίνουμε.
Πώς μπορούμε να το αλλάξουμε;
Δεν χρειάζεται να προσποιούμαστε ότι κάθε αποτυχία είναι ευχάριστη ή ότι όλα θα πάνε καλά. Χρειάζεται να μάθουμε να την αξιολογούμε πιο συγκεκριμένα.
Μετά από μια δύσκολη προσπάθεια, μπορούμε να αναρωτηθούμε:
-
Τι ακριβώς δεν λειτούργησε;
-
Ποιο στοιχείο μπορώ να βελτιώσω;
-
Τι θα δοκιμάσω διαφορετικά την επόμενη φορά;
Αυτή η προσέγγιση βοηθά να μετακινηθούμε από την αυτοκριτική στην παρατήρηση και από τη γενική απογοήτευση σε έναν συγκεκριμένο στόχο βελτίωσης.
Ο ρόλος του προπονητή είναι επίσης σημαντικός: όχι να επιβραβεύει αδιάκριτα κάθε προσπάθεια, αλλά να δίνει ουσιαστική ανατροφοδότηση, αναγνωρίζοντας τη στρατηγική, την επιμονή και τα σημεία που μπορούν να βελτιωθούν.
Η αποτυχία δεν είναι η ταυτότητά μας
Στην αναρρίχηση, όπως και στη ζωή, μια αποτυχημένη προσπάθεια δεν αποτελεί συνολική αξιολόγηση των ικανοτήτων μας.
Η αυτοπεποίθηση δεν σημαίνει ότι πιστεύουμε πως θα πετυχαίνουμε πάντα. Σημαίνει ότι μπορούμε να συνεχίσουμε να προσπαθούμε, να μαθαίνουμε και να εξελισσόμαστε ακόμη κι όταν τα πράγματα δεν πηγαίνουν όπως θέλουμε.
Το ότι δεν κατάφερες μια διαδρομή σήμερα είναι πληροφορία για τη σημερινή σου προσπάθεια — όχι τελική απόφαση για το τι μπορείς να καταφέρεις αύριο.
Βανάκας Γαβριήλ
B.Sc. Φυσική Αγωγή & Αθλητικές Επιστήμες
Υπαίθριες Αθλητικές Δραστηριότητες
-
Dweck, C. S., & Leggett, E. L. (1988). A Social-Cognitive Approach to Motivation and Personality. Psychological Review, 95(2), 256–273.
-
Coffee, P., & Rees, T. (2009). Bouncing back from failure: The interactive impact of perceived controllability and stability on self-efficacy beliefs and future task performance. Journal of Sports Sciences, 27(11), 1117–1124.