Μαθημένη αβοηθησία ή επίκτητη αδυναμία ονομάζεται η πεποίθηση του αναρριχητή ότι οι δικές του ενέργειες δεν έχουν ουσιαστική επίδραση στο αποτέλεσμα. Ο αναρριχητής αισθάνεται ότι, ανεξάρτητα από την προσπάθεια ή τη στρατηγική που θα ακολουθήσει, η έκβαση της προσπάθειάς του βρίσκεται πέρα από τον έλεγχό του.
Οι αναρριχητές που εμφανίζουν μαθημένη αβοηθησία τείνουν να αποδίδουν την αποτυχία τους στη χαμηλή ικανότητα, την οποία αντιλαμβάνονται ως μια σταθερή και μη ελέγξιμη αιτία. Για παράδειγμα, ένας αναρριχητής μπορεί να θεωρεί ότι δεν κατάφερε να ολοκληρώσει μια διαδρομή επειδή «δεν είναι αρκετά δυνατός» ή «δεν έχει ταλέντο», αντί να αναζητήσει παράγοντες που μπορεί να βελτιώσει, όπως η τεχνική, η διαχείριση της ενέργειας, η τοποθέτηση του σώματος ή η επιλογή της κατάλληλης στρατηγικής.
Η αντίληψη αυτή μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη συμπεριφορά του αναρριχητή. Όταν πιστεύει ότι η προσπάθειά του δεν πρόκειται να αλλάξει το αποτέλεσμα, είναι πιθανό να μειώσει την προσπάθεια και την εξάσκησή του, να εμφανίσει χαμηλότερο κίνητρο και να αποφεύγει προκλήσεις που θεωρεί ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: η μειωμένη προσπάθεια περιορίζει τις ευκαιρίες για μάθηση και βελτίωση, η περιορισμένη βελτίωση ενισχύει την πεποίθηση ότι η ικανότητα είναι χαμηλή και σταθερή και, τελικά, η απόδοση παραμένει χαμηλή.
Στην αναρρίχηση, το φαινόμενο αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα εμφανές όταν ο αθλητής αντιμετωπίζει επανειλημμένες αποτυχίες σε μια διαδρομή ή όταν συγκρίνει συνεχώς την απόδοσή του με εκείνη πιο έμπειρων αναρριχητών. Η αποτυχία, όμως, δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη χαμηλής ικανότητας. Μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της διαδικασίας μάθησης, εφόσον ο αναρριχητής είναι σε θέση να την αξιοποιήσει, να εντοπίσει τα λάθη του και να προσαρμόσει την προσπάθειά του.
Ο ρόλος του κατάλληλα καταρτισμένου προπονητή είναι επομένως καίριος. Ο προπονητής μπορεί να βοηθήσει τον αναρριχητή να εστιάσει σε παράγοντες που βρίσκονται υπό τον έλεγχό του, όπως η προσπάθεια, η τεχνική, η στρατηγική, η προετοιμασία και η συστηματική εξάσκηση. Παράλληλα, η παροχή συγκεκριμένης και εποικοδομητικής ανατροφοδότησης μπορεί να βοηθήσει τον αναρριχητή να αντιλαμβάνεται την αποτυχία όχι ως απόδειξη έλλειψης ικανότητας, αλλά ως πληροφορία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη βελτίωσή του.
Με αυτόν τον τρόπο, ο προπονητής συμβάλλει στην ανάπτυξη ενός πιο λειτουργικού προσανατολισμού επίτευξης, όπου ο αναρριχητής αντιλαμβάνεται ότι η απόδοσή του μπορεί να επηρεαστεί μέσα από τη δική του προσπάθεια και τις επιλογές του. Η σταδιακή αυτή αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύει την επιτυχία και την αποτυχία μπορεί να ενισχύσει το κίνητρο, την αυτοπεποίθηση και την επιμονή του απέναντι στις δυσκολίες, δημιουργώντας καλύτερες προϋποθέσεις για συνεχή μάθηση και αγωνιστική βελτίωση.
Βανάκας Γαβριήλ
B.Sc. Φυσική Αγωγή & Αθλητικές Επιστήμες
Υπαίθριες Αθλητικές Δραστηριότητες